Istotnym aspektem w pielęgnacji skóry atopowej jest zrozumienie mechanizmów
wpływających na powstawanie zmian oraz problemów skórnych. W przypadku atopowego
zapalenia skóry patogeneza jest złożona i wynika m.in. z czynników genetycznych,
środowiskowych oraz z defektu bariery skórnej. Na skutek mutacji w genie filagryny FLG
dochodzi do zmniejszonej syntezy tego białka, co skutkuje naruszeniem bariery
hydrolipidowej, suchością, szorstkością, zaczerwienieniem i świądem skóry.
Jakich kosmetyków używać w pielęgnacji skóry atopowej?
Podstawą pielęgnacji w przypadku skóry atopowej są emolienty, które nawilżają,
natłuszczają, zmiękczają i regenerują skórę tworząc na jej powierzchni warstwę ochronną.
Pomagają w kluczowym aspekcie jakim jest odbudowa bariery hydrolipidowej. Wyróżnimy
wśród emolientów składniki o działaniu okluzyjnym, naturalne lipidy oraz składniki
nawilżające.
Ochrona przed utratą wody z naskórka oraz przed szkodliwymi czynnikami
zewnętrznymi jak np. zanieczyszczenia czy alergeny odbywa się, dzięki okluzji, funkcję taką
spełniają takie składniki jak: wazelina, parafina, lanolina, masło shea, fosfolipidy (np.
lecytyna), woski, kwasy tłuszczowe.
Do przywrócenia skórze zdrowego wyglądu potrzebne są naturalne lipidy naskórka,
zawarte w tzw. aktywnych emolientach będą to: ceramidy, cholesterol, nienasycone kwasy
tłuszczowe, skwalen, fosfolipidy. Związki te są aktywnie transportowane za pomocą ATP do
cytoplazmy komórek warstw żywych naskórka, tam podlegają przemianom metabolicznym a
następnie wraz z endogennymi lipidami tworzą płaszcz lipidowy bariery skóry. Na efekt ich
działania należy poczekać 2-4 tygodnie co wynika z turn over time.
Humektanty stanowią kolejny ważny składnik emolientu, ich rolą jest przyciąganie
oraz zatrzymywanie cząsteczek wody w naskórku. Należy je jednak zawsze łączyć w
pielęgnacji ze składnikami okluzyjnymi, które ,,domkną” pielęgnację, gdyż mogą także
zwiększać utratę wody. Przykłady humektantów: mocznik (do 10%), gliceryna, sorbitol, kwas
hialuronowy, polihydroksykwasy, kwas mlekowy.
Aktualne zaleca się stosowanie emolientów plus, czyli preparatów w wzbogaconych w
składniki aktywne np. saponiny, flawonoidy, lizaty bakteryjne, laktoferynę, beta-glucan,
alantoina, pantenol, srebro koloidalne. Mają one działanie przeciwświądowe, przeciwzapalne,
wspierają mikrobiom skóry i hamują rozwój chorobotwórczych drobnoustrojów.
Jak stosować emolienty?
Emolienty powinny być stosowane na wilgotną skórę, reaplikowane 2-3 razy dziennie,
gdyż utrzymują się na skórze 4-6 godzin. Po myciu skórę należy delikatnie osuszyć bez
intensywnego pocierania oraz natychmiast zaaplikować emolient tzw. zasada 3 minut.
Ważne jest wybranie też formy produktu balsamy będziemy stosować głównie na
dzień oraz latem, natomiast cięższe formuły jak maści i kremy na noc oraz w sezonie
jesienno-zimowym. Podczas aplikacji unikamy gwałtownego wcierania oraz stosujemy je na
całą powierzchnię skóry, nawet w miejscach bez widocznych zmian atopowych. Emolientów
należy także używać nieprzerwanie nawet w okresach remisji choroby.
Jakie inne aspekty są kluczowe w pielęgnacji skóry atopowej?Kąpiele
W pielęgnacji skóry z atopią kluczowe są kąpiele, temperatura wody nie powinna
przekraczać 33 st.C, preparaty myjące powinny być pozbawione mydła, SLS, SLES, a
składniki te należy zastąpić syndetami lub amfoterycznymi środkami myjącymi np. betainą.
Optymalny czas kąpieli to 5-10 minut. Nie zaleca się stosowania szorstkich, gąbek oraz myjek
a także peelingowania i szczotkowania ciała.
Opalanie
Mimo, że w przypadku atopii stosowana jest czasem fototerapia, należy pamiętać że
jest to metoda, w której dawki są ściśle określone, a leczenie odbywa się pod opieką lekarza.
Opalanie oraz niekontrolowana ekspozycja na słońce mogą przynieść więcej szkody niż
pożytku, gdyż będą prowadzić do odwodnienia skóry co jest szczególnie niekorzystne przy
skórze atopowej, która ma już wyjściowo osłabioną barierę ochronną skóry. Pot oraz wysoka
temperatura będą podrażniać skórę co doprowadzi do świądu oraz pojawienia się nowych
wykwitów skórnych. Skóra atopowa będzie także bardziej podatna na poparzenia słoneczne
stąd wskazana jest dodatkowa fotoprotekcja na bazie fizycznych filtrów przeciwsłonecznych.
SPF należy reaplikować co 2h. Ponad to istnieje ryzyko w przypadku leczenia
dermatologicznego, iż dojdzie do reakcji fototoksycznych lub fotoalergicznych przy
ekspozycji słonecznej.
Odzież
Ogromne znaczenie dla chorych z atopią ma także prawidłowy dobór odzieży, należy
wybierać materiały naturalne jak bawełna czy włókna bambusowe, gładkie bez dodatkowej
struktury, cekinów, szwów oraz przewiewne oraz unikać wełny oraz materiałów
syntetycznych. Atopowa skóra źle toleruje barwniki, ubrania powinny być w neutralnych
kolorach, najlepiej białe. Do prania można stosować ekologiczne środki piorące z
certyfikatem Ecocontrol. Ecolabel, ponieważ nie posiadają fosforanów czy fosfonatów
uważanych za szkodliwe dla zdrowia. Zwykle w ich składzie znajdziemy mydło roślinne,
krzemiany, aktywny tlen, olej kokosowy. Mogą się w nich znajdować także inne naturalne
składniki, np. kwas cytrynowy czy też soda. Rozwiązaniem są także orzechy piorące. Do
płukania najlepiej stosować samą wodę bez perfumowanych płynów do płukania.
Makijaż
Makijaż w przypadku skóry atopowej powinien być ograniczony do minimum Należy
unikać mocnych makijaży, ciężkich podkładów, najlepiej stosować formuły nawilżające,
kremy BB oraz kosmetyki mineralne, podkłady medyczne. Zielone odcienie korektora
pomagają zredukować zaczerwienienia, natomiast róże będą podkreślać mankamenty skóry
tak samo jak odcienie perłowe oraz brokaty. Najlepiej używać jednej linii kosmetyków i nie
mieszać producentów. Istotnym aspektem jest także dbanie o higienę akcesoriów takich jak
pędzle i gąbki. Niektóre źródła podają, iż w makijażu skóry atopowej dobrze jest podkreślać
mocniej oczy i usta, aby odwrócić uwagę od kondycji skóry, natomiast kosmetyki kolorowe,
mocno napigmentowane, będą zawierały dużą ilość barwników oraz konserwantów, gdyż ich
termin przydatności wynosi nawet 36 miesięcy, dodatkowo aplikujemy je w miejsca gdzie
skóra jest cienka i atroficzna jak np. okolica oka co może powodować reakcje alergiczne.
Z jakich zabiegów kosmetologicznych może korzystać osoba chora na AZS?
Skóra osób chorych na atopowe zapalenie skóry to wyzwanie w pracy kosmetologa, ze
względu na jej nadreaktywność. Profesjonalna pielęgnacja gabinetowa bazuje przede
wszystkim na działaniu nawilżającym, łagodzacym oraz wzmacniającym barierę
hydrolipidową. Najlepszym rozwiązaniem są zabiegi nieinwazyjne z wykorzystaniem
ampułek i masek. Możliwe jest także zastosowanie procedur aparaturowych, natomiast nie
mogą się one wykazywać nadmierną agresywnością, preferowana będzie kawitacja,
mezoterapia bezigłowa, oxybrazja, infuzja tlenowa, fototerapia. Inne zabiegi jak np.
eksfoliacja kwasami bez działania keratolitycznego np. kwasem laktobionowym,
glukonolaktonem są bardzo dobrze tolerowane. Mezoterapia osoczem bogatopłytkowym
przyspieszy regenerację skóry. Niestety źle tolerowane są zabiegi ze skrajną temperaturą,
duzym tarciem jak np. mikrodermabrazja, laseroterapia, kriolipoliza. Pamiętajmy, jednak że
ostateczną decyzję odnośnie wyboru zabiegu podejmuje specjalista w Klinice lekarz lub
kosmetolog na podstawie wywiadu, historii choroby oraz oględzin skóry.
Podsumowując, pielęgnacja domowa i gabinetowa wspiera naturalne funkcje skóry,
odbudowywuje barierę hydrolipidową, wydłuża okresy remisji choroby oraz stanowi wsparcie
dla leczenia dermatologicznego.
Jestem magistrem kosmetologii, na co dzień aktywnie pracuję z pacjentami w Klinice Medycyny Estetycznej. Uczestniczyłam w ponad 70 certyfikowanych szkoleniach, prowadzę także samodzielnie kursy oraz wykłady.
W terapiach kieruję się holistycznym podejściem do skóry.
Bibliografia
Majewski S., Nowicki R.: Dermatologia i choroby przenoszone drogą płciową,
Warszawa 2019, PZWL.
Czarnecka-Operacz M.: Dermatologia w praktyce, Warszawa 2018, PZWL.
Kaszuba A., Maj J.: Praktyka dermatologiczna, 2016, Termedia.
Narbutt J., Lesiak A.: I-modulia w badaniach klinicznych- zastosowanie
emolientów u chorych na atopowe zapalenie skóry, tom 2 139-143, Via Medica
2016.
Nebus J., Correa M.,: Leczenie chorych na atopowe zapalenie skóry: rola
emolientów, 4(4) s. 49-68, 2013 Dermatologia po dyplomie.
Kamińska E.: The role of emollients in atopic dermatitis in children, Dev Period
Med. 2018;22(4):396-403.
Loden M. The increase in skin hydration after application of emollients with
different amounts of lipids. Acta Derm Venereol. 1992;72:327–330.
Zuuren EJ, Fedorowicz Z, Christensen R i wsp.. Emollients and moisturisers for
eczema. Cochrane Database Syst Rev. 2017;2:1–423. CD02119.
Farage MA, Hood W, Odio M i wsp.. Skin Surface pH and topical emollient: fact
or artifact? JJ Expt Derm Res. 2015;1(4):019–026.
Tang X, Li M. The role of the skin in the atopic march. Int Immunol. 2024 Oct
26;36(11):567-577. doi: 10.1093/intimm/dxae053.
Clebak KT, Helm L, Uppal P, Davis CR, Helm MF. Atopic Dermatitis. Prim Care.
2023 Jun;50(2):191-203. doi: 10.1016/j.pop.2022.12.004. Epub 2023 Mar 8.
Schmuth M, Eckmann S, Moosbrugger-Martinz V, Ortner-Tobider D, Blunder S,
Trafoier T, Gruber R, Elias PM. Skin Barrier in Atopic Dermatitis. J Invest
Dermatol. 2024 May;144(5):989-1000.e1